Kleszcze u psa i kota, pchły u psa i kota: objawy i ochrona
Choroby odkleszczowe rozpoznaje się z krwi, a nie z internetu. Opisz zwierzę, objawy i miasto, a dopasowanie AI wskaże placówkę, która zbada psa lub kota i dobierze ochronę.
Ochronę przed kleszczami i pchłami stosuje się przez 12 miesięcy w roku, a nie od wiosny do jesieni. Tak brzmi zalecenie ESCCAP i ma ono dwa twarde powody. Kleszcze budzą się za każdym razem, gdy gleba osiągnie 5 do 7 stopni Celsjusza, więc wychodzą także w styczniu po kilku cieplejszych dniach. Pchły z kolei bez trudu przezimują w ogrzewanym mieszkaniu, a ich kokony potrafią czekać na żywiciela nawet pół roku. Do tego dochodzi rzecz, która przesądza o skuteczności leczenia pcheł: na zwierzęciu żyje tylko dorosła pchła, a jaja, larwy i kokony są w dywanie, posłaniu i szczelinach podłogi. Leczenie samego psa albo kota zawsze kończy się nawrotem.
Objawy chorób odkleszczowych u psa
Kleszcz sam w sobie jest problemem drobnym. Groźne jest to, co zostawia w ślinie. W Polsce liczy się przede wszystkim babeszjoza, w dalszej kolejności borelioza, anaplazmoza i erlichioza. Wspólny mianownik jest zdradliwy: wszystkie zaczynają się od gorączki i apatii, czyli objawów, które łatwo zrzucić na zmęczenie po spacerze.
| Choroba | Czynnik | Typowe objawy u psa | Jak pilnie |
|---|---|---|---|
| Babeszjoza | Pierwotniak Babesia canis | Nagła apatia, gorączka, brak apetytu, ciemny lub brunatny mocz, blade albo zażółcone błony śluzowe. Pierwotniak rozbija czerwone krwinki, stąd niedokrwistość i wielonarządowa reakcja zapalna. | Wizyta tego samego dnia |
| Borelioza | Krętki Borrelia burgdorferi | Kulawizna przenosząca się z łapy na łapę, obrzęk i bolesność stawów, gorączka, powiększone węzły chłonne, apatia. U psa charakterystyczny rumień wędrujący zwykle nie występuje, więc objaw stawowy bywa pierwszym sygnałem. | Wizyta w ciągu doby |
| Anaplazmoza | Bakterie Anaplasma spp. | Gorączka, osowiałość, bolesność mięśni i stawów, czasem spadek liczby płytek krwi widoczny dopiero w morfologii. Obraz bywa łudząco podobny do boreliozy, a leczenie ustala się po badaniu krwi. | Wizyta w ciągu doby |
| Erlichioza | Bakterie Ehrlichia spp. | Gorączka, wypływ z nosa i oczu, krwawienia, w tym krwawienia z nosa i wybroczyny na skórze, spadek masy ciała. Częściej dotyczy psów, które przebywały na południu Europy. | Wizyta w ciągu doby |
| Odkleszczowe zapalenie mózgu | Wirus TBE | U psa rzadkie, ale ciężkie: gorączka, zaburzenia równowagi, drgawki, niedowłady. U człowieka pierwsze objawy przypominają grypę, potem może dojść do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. | Objawy neurologiczne to dyżur |
Rozpoznanie stawia się z krwi, nie z opisu objawów. Przy podejrzeniu babeszjozy najważniejsza jest morfologia z rozmazem oglądanym pod mikroskopem, bo automat policzy krwinki, ale nie zobaczy pierwotniaka w ich wnętrzu. Co dokładnie widać w takim wyniku, tłumaczymy przy wynikach badań krwi psa, a to, jak przebiegają pierwsze dni choroby, opisuje osobny tekst o tym, jakie objawy daje pies po kleszczu.
Gdzie szukać kleszcza na psie i kocie
Zacznijmy od mitu, który kosztuje najwięcej niepotrzebnego strachu przed lasem. Kleszcze nie żyją na drzewach i nie spadają na przechodzących. Czyhają na krzewach i trawach do wysokości mniej więcej metra, najczęściej na spodniej stronie liści, przy ścieżkach i szlakach dzikich zwierząt. Ściąga je z rośliny sierść ocierającego się psa. Dlatego kleszcza równie łatwo złapać na miejskim trawniku, na działce i w parku jak w lesie, a rezygnacja ze spacerów po lesie niczego nie załatwia.
Druga rzecz jest praktyczna i daje przewagę. Kleszcz, który dostanie się na zwierzę, przez kilka do kilkunastu godzin wędruje po ciele i szuka dogodnego miejsca, zanim się wczepi. To okno, w którym nic złego jeszcze się nie stało. Dokładne przeczesanie palcami i szczotką po każdym spacerze usuwa kleszcze, zanim zdążą wbić aparat gębowy, i jest zdecydowanie skuteczniejsze niż oglądanie psa raz w tygodniu.
Szukaj tam, gdzie skóra jest cienka i słabo owłosiona, bo tam kleszcze wczepiają się najchętniej: pysk i wargi, małżowiny uszne i okolica za uszami, pachy, pachwiny, przestrzenie między palcami i okolica odbytu. Najedzona samica jest łatwa do zauważenia i wygląda jak szara albo perłowa brodawka. Znacznie trudniej dostrzec samce, nimfy i zwłaszcza larwy, które mają wielkość ziarnka maku, a przenoszą patogeny tak samo.
Warto wiedzieć jeszcze jedno: ukłucie kleszcza jest bezbolesne, bo jego ślina zawiera substancje znieczulające. Pies nie zasygnalizuje więc niczym, że coś się dzieje. Przyssany kleszcz pobiera krew przez 5 do 14 dni i przez cały ten czas może przekazywać patogeny, dlatego liczy się każda godzina.
Jak usunąć kleszcza psu i czego nie robić
Procedura jest krótka i od lat taka sama, a mimo to większość szkód robią domowe patenty, nie sam kleszcz.
01
Chwyć przy samej skórze
Pęsetą albo haczykiem do kleszczy, tuż przy powierzchni skóry, za aparat gębowy, a nie za napęczniały odwłok. Ucisk na odwłok wtłacza treść kleszcza z powrotem do zwierzęcia.
02
Wyciągnij zdecydowanie
Jednym pewnym ruchem, prostopadle do skóry, bez obracania i bez szarpania. Haczyk działa inaczej niż pęseta: nim się podważa, więc sprawdź, do czego służy narzędzie, które masz w domu.
03
Zdezynfekuj i zapisz datę
Miejsce przemyj środkiem odkażającym, a datę wpisz do telefonu. Jeśli w ciągu trzech tygodni pies zacznie chorować, ta jedna informacja zaoszczędzi lekarzowi połowy diagnostyki.
04
Zniszcz kleszcza
Wyrzucony żywy kleszcz znajdzie kolejnego żywiciela, także człowieka. Najprościej zalać go alkoholem w zamkniętym pojemniku. Nie zgniataj go palcami.
Czego nie robić
Nie smaruj kleszcza tłuszczem, masłem, olejem, alkoholem ani lakierem do paznokci i nie próbuj go wypalać. Wszystkie te metody mają wspólną wadę: duszony i drażniony kleszcz reaguje obronnie, zwraca treść przewodu pokarmowego do rany i właśnie wtedy przekazuje najwięcej patogenów. ESCCAP wymienia oleje, alkohol i eter jako środki, których do usuwania stosować nie należy. Nie należy też obracać kleszcza ani uciskać go podczas wyciągania. Pełną procedurę, razem z tym, co zrobić bez pęsety pod ręką, rozpisaliśmy w poradniku o tym, jak wyciągnąć kleszcza psu.
Dlaczego pchły wracają po leczeniu
To pytanie wraca w gabinetach częściej niż jakiekolwiek inne dotyczące pasożytów. Odpowiedź leży w cyklu życiowym pchły kociej, która jest w Polsce najczęstszym gatunkiem także u psów. Zwierzę jest tylko jednym z czterech miejsc, w których toczy się ta inwazja, i wcale nie najważniejszym.
| Stadium | Gdzie się znajduje | Skala | Co to oznacza w praktyce |
|---|---|---|---|
| Dorosła pchła | Na zwierzęciu, zwykle do końca życia | Najmniej liczne stadium | To jedyne stadium, które widzisz, i jedyne, na które działa preparat nakładany na zwierzę. Pije krew w ciągu kilku minut od wejścia na żywiciela i potrafi żyć do 160 dni. |
| Jaja | Spadają ze zwierzęcia na podłogę, dywan i posłanie | Do 50 dziennie od jednej samicy | Samica zaczyna je składać w ciągu 24 do 48 godzin od pierwszego posiłku. Jaja nie są lepkie, więc rozsypują się dokładnie tam, gdzie zwierzę śpi i przechodzi najczęściej. |
| Larwy | Szczeliny podłogi, głąb dywanu, pod meblami | Trzy kolejne stadia larwalne | Wylęgają się po 1 do 10 dni i uciekają przed światłem w głąb tkanin. Żywią się odchodami dorosłych pcheł, czyli tym, co wyczesujesz ze zwierzęcia. Do rozwoju potrzebują wilgoci. |
| Kokony z poczwarkami | Gleba, dywany, pod meblami, posłania | Najodporniejsze stadium | Kokon jest lepki i oblepia się kurzem, więc staje się praktycznie niewidoczny i trudny do usunięcia. Wyjście dorosłej pchły może być opóźnione nawet o sześć miesięcy, a wyzwala je wstrząs, ciepło i dwutlenek węgla, czyli po prostu czyjeś kroki. |
Stąd bierze się złudzenie nieskutecznego preparatu. Podajesz lek, dorosłe pchły giną w ciągu doby, a po dwóch tygodniach zwierzę znowu się drapie, bo z kokonów w dywanie właśnie wyszło kolejne pokolenie. Nic nie zawiodło. Po prostu leczenie musi trwać dłużej niż najdłuższe stadium rozwojowe, a to znaczy konsekwentnie przez wiele tygodni, nie jednorazowo.
Jak sprawdzić, czy pies ma pchły
Samej pchły często nie widać, zwłaszcza u zwierzęcia z gęstą sierścią i u kota, który wylizuje się na tyle skutecznie, że zjada większość dowodów. Dlatego standardowy test w gabinecie nie polega na szukaniu pcheł, tylko ich odchodów. Wyczesz zwierzę gęstym grzebieniem nad wilgotnym białym papierem albo ręcznikiem papierowym, ze szczególną uwagą na grzbiet w odcinku lędźwiowym i nasadę ogona. Czarne drobiny, które na mokrym papierze rozmażą się na rdzawo albo czerwonawo, to strawiona krew, czyli odchody pcheł. Zwykły brud pozostanie czarny.
Objawy skórne nie są proporcjonalne do liczby pasożytów i to myli najbardziej. U zwierzęcia uczulonego na ślinę pchły kilka ukłuć wystarcza, żeby wywołać alergiczne pchle zapalenie skóry, jedną z najczęstszych chorób skóry psów i kotów. Obraz jest charakterystyczny: silny świąd, wygryzanie się, wyłysienia i strupki w odcinku lędźwiowo-krzyżowym, u nasady ogona, a dalej na udach i brzuchu. Jeśli pies drapie się mimo braku widocznych pcheł, warto sprawdzić ten trop, zanim zacznie się szukać alergii pokarmowej. Więcej o różnicowaniu przyczyn świądu piszemy przy dermatologii weterynaryjnej.
Jest jeszcze powód, dla którego pchły łączą się z tematem odrobaczania. Pchła jest żywicielem pośrednim tasiemca Dipylidium caninum. Zwierzę, które wygryza się i połyka pchłę, zaraża się tasiemcem, a ten sam mechanizm dotyczy dziecka, które połknie pchłę przypadkiem. Dlatego przy stwierdzonej inwazji pcheł zaleca się równoczesne odrobaczanie psa i kota, a samo zwalczanie pcheł jest jednocześnie profilaktyką tasiemczycy.
Kleszcz, pchła, świerzbowiec czy nużeniec
Cztery najczęstsze pasożyty zewnętrzne dają cztery różne obrazy i wymagają czterech różnych postępowań. Dwa pierwsze rozpoznasz w domu, dwóch kolejnych nie rozpozna nikt bez mikroskopu, bo są za małe, żeby je zobaczyć.
| Pasożyt | Jak wygląda | Gdzie go szukać | Świąd i skóra |
|---|---|---|---|
| Kleszcz | Widoczny gołym okiem, wczepiony w skórę, po najedzeniu wygląda jak szara lub perłowa brodawka wielkości ziarna grochu | Pysk, uszy, pachy, pachwiny, przestrzenie międzypalcowe, okolica odbytu, czyli skóra cienka i słabo owłosiona | Zwykle brak świądu, ukłucie jest bezbolesne |
| Pchła | Brązowa, 2 do 6 mm, spłaszczona z boków, bardzo ruchliwa. Częściej niż samą pchłę widać jej odchody: czarne drobiny, które na mokrym białym papierze rozmazują się na rdzawo | Grzbiet w odcinku lędźwiowym, nasada ogona, brzuch i wewnętrzna strona ud | Silny świąd, wygryzanie się, wyłysienia i strupki, u zwierząt uczulonych alergiczne pchle zapalenie skóry |
| Świerzbowiec | Niewidoczny gołym okiem, rozpoznaje się go z zeskrobiny skóry oglądanej pod mikroskopem | Brzegi małżowin usznych, łokcie, stawy skokowe, brzuch | Świąd bardzo nasilony, często nocny, pies drapie się do krwi. Świerzb jest zaraźliwy dla człowieka |
| Nużeniec | Niewidoczny gołym okiem, rozpoznanie z głębokiej zeskrobiny skóry | Okolica oczu i pyska, przednie łapy, u młodych psów często punktowo | Świąd bywa niewielki, dominuje wyłysienie i zaczerwienienie skóry. Nużyca nie przenosi się na człowieka |
Praktyczny wniosek z tej tabeli jest jeden: jeżeli zwierzę intensywnie się drapie, a Ty nie znajdujesz ani pcheł, ani ich odchodów, to nie znaczy, że pasożytów nie ma. Znaczy, że rozpoznanie wymaga zeskrobiny skóry, a więc wizyty. Świerzb dodatkowo jest zaraźliwy dla ludzi, co czyni go sprawą pilną także dla domowników. Roztocza i grzybicę, czyli choroby, których nie widać gołym okiem, rozpisaliśmy szczegółowo przy świerzbie, grzybicy i nużycy u psa i kota, razem z tabelą różnicującą i badaniami, które rozstrzygają rozpoznanie.
Ochrona przed kleszczami i pchłami przez cały rok
Preparatów nie wymieniamy z nazwy i robimy to świadomie: dobór substancji zależy od gatunku, masy ciała, wieku, stanu fizjologicznego i tego, jakie inne zwierzęta mieszkają w domu, a część preparatów przeznaczonych dla psa jest dla kota toksyczna. To decyzja lekarza. Poniżej sześć rzeczy, które faktycznie przesądzają o tym, czy ochrona zadziała.
Preparat dobiera lekarz, nie półka
Gatunek, waga, wiek, ciąża, karmienie, choroby przewlekłe i to, czy w domu jest kot, decydują o wyborze substancji. Część preparatów przeznaczonych dla psa jest dla kota toksyczna, więc dobór na oko bywa niebezpieczny.
Dwanaście miesięcy, nie sezon
ESCCAP zaleca ochronę przez cały rok. Kleszcze aktywują się po każdym krótkim ociepleniu, także w styczniu, a pchły bez problemu przezimują w ogrzewanym mieszkaniu. Przerwa w ochronie to zaproszenie do nowej inwazji.
Zapisuj daty w kalendarzu
Przy preparatach działających do czterech tygodni ESCCAP wprost zaleca notowanie dat kolejnych zabezpieczeń. Najczęstsza przyczyna nieskutecznej ochrony to nie zły preparat, tylko podanie go dwa tygodnie za późno.
Uważaj na kąpiel i szampony
Substancje czynne preparatów nakładanych na skórę rozpuszczają się w warstwie lipidowej naskórka. Szampon z detergentem zmywa tę warstwę razem z lekiem i potrafi skrócić ochronę o tygodnie. Termin kąpieli uzgodnij z lekarzem.
Wszystkie zwierzęta w domu naraz
Przy pchłach zabezpiecza się każde zwierzę pod tym samym dachem, także kota, który nie wychodzi. Jedno nieleczone zwierzę wystarczy, żeby populacja w mieszkaniu odbudowała się w kilka tygodni.
Dom też jest pacjentem
Skoro dorosłe pchły na zwierzęciu są najmniej licznym stadium całej inwazji, samo leczenie psa nie kończy sprawy. Odkurzanie dywanów, wyrzucanie worka od razu, pranie posłań w wysokiej temperaturze i preparaty środowiskowe z regulatorem wzrostu owadów skracają walkę z miesięcy do tygodni.
Osobna uwaga dotyczy wyjazdów. Preparat trzeba zastosować odpowiednio wcześnie, co najmniej na kilka tygodni przed podróżą, a nie w przeddzień, bo ochrona potrzebuje czasu, żeby się rozprowadzić. Wyjazd na południe Europy dokłada ryzyka, których w Polsce praktycznie nie ma, jak leiszmanioza przenoszona przez muchówki czy dirofilarioza przenoszona przez komary. Wymagania formalne i terminy przy przekraczaniu granicy zebraliśmy w tekście o wyjeździe za granicę z psem.
Kleszcze i pchły u psa: pytania
Sam kleszcz, usunięty w całości, zwykle nie wymaga wizyty. Do lekarza jedzie się wtedy, gdy nie udało się go wyjąć, gdy odczyn zapalny w miejscu ukłucia rośnie zamiast znikać, albo gdy w ciągu trzech tygodni po ugryzieniu pies gorączkuje, przestaje jeść, jest apatyczny lub oddaje ciemny mocz. Ten ostatni zestaw to podejrzenie babeszjozy i wizyta tego samego dnia.
Tak, najedzony kleszcz odpada sam, ale dopiero po 5 do 14 dniach żerowania, a to jest dokładnie ten czas, w którym przekazuje patogeny. Czekanie nie ma więc żadnego sensu. Ryzyko zakażenia rośnie z każdą godziną, dlatego kleszcza usuwa się jak najszybciej po znalezieniu, a nie odkłada na później.
Tak, kleszcz zdjęty z psa albo taki, który jeszcze się nie wczepił, może wczepić się w człowieka. Nie przenoszą się natomiast same choroby: pies nie zaraża opiekuna boreliozą ani babeszjozą. Ryzyko dla ludzi wynika z tego, że wracacie ze spaceru z tej samej łąki, dlatego po powrocie warto obejrzeć również siebie.
Objawy chorób odkleszczowych pojawiają się z opóźnieniem, zwykle od tygodnia do trzech tygodni po ugryzieniu, gdy o kleszczu nikt już nie pamięta. Babeszjoza daje o sobie znać najczęściej po 1 do 2 tygodniach, borelioza bywa jeszcze późniejsza. Dlatego warto zapisać datę znalezienia kleszcza w telefonie.
Resztka aparatu gębowego w skórze nie przenosi już patogenów, bo transmisja idzie ze śliną żywego kleszcza. Zwykle organizm usuwa ją sam w ciągu kilku dni jak drzazgę. Miejsce zdezynfekuj i obserwuj. Do lekarza jedziesz, jeśli pojawi się rosnący obrzęk, ropienie albo bolesny guzek, który nie znika po tygodniu.
Najczęściej przynosi je człowiek na butach i spodniach, bo dorosła pchła wylęga się z kokonu w piwnicy, na klatce schodowej albo w trawie i szuka pierwszego ciepłego żywiciela. Drugie źródło to inne zwierzę w domu, a trzecie to kokony zostawione przez poprzedniego lokatora, które potrafią czekać nawet pół roku.
Pchła kocia gryzie człowieka, ale nie zakłada na nim stałej populacji, bo potrzebuje sierści do rozmnażania. Efektem są swędzące grudki, zwykle na kostkach i podudziach. Większym problemem jest tasiemiec Dipylidium caninum, którego pchła przenosi i którym może zarazić się dziecko po połknięciu pchły.
Tak. Aktywność kleszczy zaczyna się, gdy gleba osiąga 5 do 7 stopni Celsjusza, a kończy dopiero, gdy średnia temperatura powietrza spadnie poniżej 5 stopni. Po każdym kilkudniowym ociepleniu kleszcze wychodzą także w styczniu, dlatego ESCCAP zaleca ochronę przez 12 miesięcy w roku, a nie od kwietnia do października.
Znajdź gabinet, który zbada psa po kleszczu
Gorączka, apatia i ciemny mocz po sezonie kleszczowym to nie jest sytuacja na obserwację do jutra. Opisz zwierzę, objawy i miasto, a dopasowanie AI wskaże placówkę, która wykona morfologię z rozmazem i dobierze ochronę na kolejne miesiące. Bez fałszywych ocen i bez prowizji za pacjenta.