USG psa i kota, RTG i tomografia gdzie zrobić badanie

USG i RTG nie są badaniami zamiennymi: ultrasonografia pokazuje tkanki miękkie i płyn, rentgen pokazuje kości, powietrze i ciała obce. Ultradźwięki nie przenikają przez kość ani przez gaz, więc żadne z tych badań nie zastąpi drugiego. Głodówka obowiązuje wyłącznie przed USG jamy brzusznej, od 8 do 12 godzin, i nie dotyczy ani echa serca, ani zdjęcia RTG. U królika i gryzonia nie stosuje się jej wcale. Tomografia i rezonans wymagają znieczulenia ogólnego zawsze, bo pacjent musi leżeć całkowicie nieruchomo.

Dlaczego USG nie zastąpi RTG

Różnica między tymi badaniami nie wynika z tego, że jedno jest nowocześniejsze albo dokładniejsze. Wynika z fizyki. Ultrasonografia wysyła w ciało falę dźwiękową o wysokiej częstotliwości i odbiera echo odbite od granic tkanek o różnej gęstości. Fala świetnie przechodzi przez płyny i tkanki miękkie, natomiast odbija się niemal w całości od powietrza i od kości. Dlatego ultrasonograf pokazuje wnętrze wątroby czy nerki, ale zatrzymuje się na powierzchni żebra i nie zajrzy do wypełnionego gazem jelita.

Rentgen działa odwrotnie. Promieniowanie przenika przez ciało, a obraz powstaje z różnicy w pochłanianiu: kość pochłania go najmocniej i zostaje biała, powietrze prawie wcale i zostaje czarne, tkanki miękkie lądują w środku skali szarości. Stąd zdjęcie doskonale pokazuje złamanie, powietrze w płucach czy połkniętą igłę, a jednocześnie zlewa wątrobę, śledzionę i nerki w jedną niewyraźną plamę o zbliżonej gęstości.

Praktyczny wniosek jest prosty. Jeśli pytanie brzmi „czy ta kość jest złamana", „czy w płucach coś jest" albo „czy pies połknął coś twardego", zaczyna się od RTG. Jeśli brzmi „jak wygląda ta wątroba", „skąd ten płyn w brzuchu" albo „czy na nerce jest zmiana", zaczyna się od USG. Przy wielu problemach, na przykład przy podejrzeniu niedrożności przewodu pokarmowego albo w onkologii, wykonuje się oba, i to nie jest naciąganie rachunku, tylko dwa różne pytania zadane po kolei.

Warto też pamiętać o czymś, o czym rzadko się mówi: ultrasonografia jest badaniem zależnym od osoby, która je wykonuje. Zdjęcie RTG można obejrzeć później i pokazać drugiemu lekarzowi, natomiast USG powstaje w czasie rzeczywistym i po zakończeniu badania zostaje z niego opis oraz kilka zapisanych klatek. Dlatego przy poważnym rozpoznaniu ma znaczenie, kto trzymał głowicę, a prośba o skierowanie do lekarza zajmującego się na co dzień diagnostyką obrazową jest w pełni uzasadniona.

Kiedy RTG wymaga narkozy, a kiedy nie

Zapytanie „RTG psa bez narkozy" jest jednym z najczęstszych w tym temacie i kryje realną obawę: opiekun boi się nie samego zdjęcia, tylko znieczulenia. Odpowiedź jest w większości przypadków uspokajająca. Przeglądowe zdjęcie klatki piersiowej, brzucha czy kończyny wykonuje się zwykle bez żadnych leków, przy zwierzęciu przytrzymywanym przez personel w ołowianych fartuchach. Trwa to kilkanaście sekund i pies zwykle nawet nie zdąży się zorientować, że coś się wydarzyło.

Znieczulenie wchodzi do gry wtedy, gdy pacjent musi leżeć całkowicie nieruchomo w ściśle określonej pozycji, a mięśnie muszą być rozluźnione. Klasyczny przykład to oficjalna ocena dysplazji stawów biodrowych i łokciowych: zdjęcie wykonuje się w ułożeniu wymuszonym, z wyprostowanymi i skręconymi do wewnątrz kończynami, czego żaden świadomy pies nie zniesie, a napięte mięśnie zafałszowałyby ocenę. Wynik takiego badania opisuje uprawniony lekarz, a ocena trafia do rodowodu, więc jakość ułożenia decyduje o wartości całego zdjęcia.

Drugą grupą są pacjenci, u których sam ruch albo dotyk sprawia ból: pies po wypadku, z podejrzeniem złamania miednicy czy z ostrym problemem kręgosłupa. Tutaj sedacja jest aktem humanitarnym, a nie fanaberią. Trzecią grupą są zwierzęta panicznie bojące się lecznicy, u których siłowe przytrzymywanie kończy się urazem albo pogryzieniem personelu.

Przy tomografii i rezonansie pytanie w ogóle nie stoi: oba badania wymagają znieczulenia ogólnego zawsze, bo trwają od kilkunastu minut do godziny i najmniejszy ruch niszczy obraz warstwowy. Przed takim badaniem lekarz przeprowadza badanie kliniczne i zwykle zleca krew, żeby ocenić ryzyko. Zasady bezpiecznego znieczulenia opisujemy szerzej przy chirurgii weterynaryjnej, a wyjaśnienie, czym sedacja różni się od uśpienia ostatecznego, znajdziesz na stronie uśpienia psa i kota.

USG potwierdza ciążę, RTG liczy szczenięta

To najlepszy przykład na to, że dwa badania obrazowe odpowiadają na dwa różne pytania. Pytanie „czy jest ciąża" rozstrzyga ultrasonografia. Pęcherzyki ciążowe bywają widoczne około 23 dnia po kryciu, bijące serca płodów mniej więcej od 25 dnia, a najbardziej wiarygodne okno to 33 do 45 dnia, kiedy widać już poszczególne płody i można ocenić ich żywotność. Badanie wykonane za wcześnie potrafi dać wynik fałszywie ujemny, więc ujemne USG w trzecim tygodniu warto powtórzyć, zamiast uznawać sprawę za zamkniętą.

Pytanie „ile ich będzie" rozstrzyga natomiast rentgen, i to dopiero po 45 dniu ciąży, gdy szkielety płodów są już zmineralizowane i widoczne na zdjęciu. Różnica w skuteczności jest tu uderzająca: liczenie płodów na USG trafia mniej więcej w 31 do 36 procentach przypadków, bo u małych ras zwykle się je przeszacowuje, a u dużych niedoszacowuje, podczas gdy zdjęcie RTG po 45 dniu daje trafność w okolicach 93 procent. To jedna z niewielu sytuacji, w których rentgen jest bezkonkurencyjny.

Dlaczego to ważne w praktyce: hodowca albo opiekun, który zna liczbę płodów, wie podczas porodu, kiedy jest po wszystkim, a kiedy jedno szczenię wciąż zostało w środku. To najczęstszy powód, dla którego cesarskie cięcie wykonuje się za późno. Jeśli suka jest w ciąży, umów zdjęcie w ostatnim tygodniu i zapisz liczbę, którą podał lekarz. Kwestię tego, czy i kiedy w ogóle planować zabieg usuwający zdolność rozrodczą, omawiamy przy sterylizacji i kastracji psa i kota.

USG psa i kota: pytania