Zapalenie trzustki u psa: objawy, rokowania, leczenie i badanie lipazy u psa i kota

Zapalenie trzustki u psa objawia się brakiem apetytu, wymiotami, osłabieniem, bólem brzucha, odwodnieniem i biegunką, a rozpoznaje się je oznaczeniem lipazy trzustkowej (cPL albo DGGR) zestawionym z objawami i USG jamy brzusznej, bo sam wynik testu nie wystarcza. Leczenie ostrej postaci jest szpitalne: Merck zaleca wyrównanie odwodnienia płynami dożylnymi w ciągu 4 do 8 godzin, leczenie przeciwbólowe i przeciwwymiotne oraz jak najwcześniejsze żywienie karmą o zawartości tłuszczu poniżej 20 g na 1 000 kcal. Głodówkę stosuje się tylko przy niekontrolowanych wymiotach, a antybiotyki, według Merck, mają wątpliwą wartość i nie powinny być podawane rutynowo. Rokowanie jest dobre w postaci łagodnej i ostrożne w ciężkiej; pogarszają je hipotermia, kwasica, hipokalcemia i niewydolność narządów. U kota choroba przebiega ciszej, z brakiem apetytu, apatią i obniżoną temperaturą, często razem z chorobą wątroby i jelit, a kota nie wolno głodzić, bo według Cornell grozi to poważną chorobą wątroby.

Zapalenie trzustki i cukrzyca chodzą u psa w parze w obie strony: zapalenie może uszkodzić komórki produkujące insulinę, a źle wyrównana cukrzyca podnosi tłuszcze we krwi. Dlatego u psa po epizodzie zapalenia oznacza się glukozę, a u psa z cukrzycą, który zaczyna wymiotować, lipazę. Obie choroby opisuje strona cukrzyca u psa i kota.

1. Krok 1

   Odstaw jedzenie na czas dojazdu, nie na dłużej

   Nie podawaj niczego do jedzenia do czasu badania, bo pies może zostać znieczulony do USG albo wymiotować w samochodzie. To jednak nie jest „głodówka lecznicza”. Merck wskazuje, że wstrzymanie żywienia jest uzasadnione tylko, gdy zwierzę wymiotuje w sposób niekontrolowany, a wczesne wsparcie żywieniowe jest kluczowym elementem skutecznego leczenia.

2. Krok 2

   Zadzwoń i powiedz, co pies zjadł i jakie bierze leki

   Tłusta kość z wczoraj, fenobarbital na padaczkę, chemioterapia, rasa sznaucer albo york: każda z tych informacji przesuwa zapalenie trzustki na początek listy podejrzeń i skraca drogę do właściwego badania. Zapytaj wprost, czy placówka oznacza lipazę trzustkową na miejscu i czy ma miejsce hospitalizacyjne z kroplówką na noc.

3. Krok 3

   Zgódź się na krew, lipazę i USG razem

   Merck podkreśla, że wynik samego testu lipazy nie wystarcza do rozpoznania bez obrazu klinicznego, a Cridge i wsp. piszą to samo o każdym z czterech badanych testów. Dlatego uczciwa diagnostyka to zestaw: badanie kliniczne, lipaza trzustkowa, morfologia z biochemią i USG. Zdjęcie RTG wchodzi wtedy, gdy trzeba wykluczyć ciało obce.

4. Krok 4

   Zapytaj o plan: dom czy hospitalizacja

   Pies, który nie wymiotuje, pije i je, bywa leczony ambulatoryjnie z kontrolą następnego dnia. Pies odwodniony, wymiotujący i obolały wymaga płynów dożylnych, leków przeciwbólowych i przeciwwymiotnych podawanych na miejscu. Merck: odwodnienie wyrównuje się w 4 do 8 godzin. Tego nie zrobi wizyta kwadransowa.

5. Krok 5

   Dopilnuj, żeby pies zaczął jeść jak najwcześniej

   To punkt, w którym przez lata obowiązywała odwrotna praktyka. Merck: wczesne wsparcie żywieniowe jest uznawane za kluczowy element skutecznego leczenia, a u psa wybiera się karmę o zawartości tłuszczu poniżej 20 g na 1 000 kcal. Kota, jak zaznacza Cornell, nie wolno głodzić, bo grozi to poważną chorobą wątroby; w razie potrzeby zakłada się sondę.

6. Krok 6

   Wyjdź z wynikiem na piśmie i datą kontroli

   Poproś o wydruk wyników z wartością lipazy, bo na kontroli porównuje się liczbę z liczbą. Ustal, kiedy powtórzyć badanie i kiedy zrobić lipidogram na czczo. Pies po epizodzie zapalenia trzustki zostaje na diecie niskotłuszczowej, a część psów przechodzi w postać przewlekłą, która wraca przy każdym błędzie dietetycznym.

U kota, który nie je i chudnie, w rozpoznaniu różnicowym stoją obok siebie zapalenie trzustki, przewlekła choroba nerek i nadczynność tarczycy, a wszystkie trzy wymagają badania krwi i USG. Które objawy wskazują na nerki, opisuje strona niewydolność nerek u psa i kota, a chorobę tarczycy u starszego kota artykuł nadczynność tarczycy u kota: cztery drogi leczenia.

Pytania i odpowiedzi

Najczęstsze pytania o zapalenie trzustki u psa i kota

Zapalenie trzustki u psa objawy

Merck wymienia jako najczęstsze objawy ciężkiego zapalenia trzustki u psa brak apetytu, wymioty, osłabienie, ból brzucha, odwodnienie i biegunkę. Ból brzucha widać po zgarbionej sylwetce, „pozycji modlitewnej” i niechęci do dotykania brzucha, ale jest rozpoznawany rzadziej niż u ludzi, gdzie zgłasza go ponad 90 procent chorych. Pies, który od rana wymiotuje, nie je i leży, wymaga badania tego samego dnia.

Zapalenie trzustki u psa rokowania

Merck ujmuje to w jednym zdaniu: w łagodnych przypadkach rokowanie jest dobre, w ciężkich ostrożne, i dotyczy to zarówno psów, jak i kotów. Czynniki złego rokowania to hipotermia, kwasica, hipokalcemia oraz niewydolność jednego lub wielu narządów. Dlatego o rokowaniu mówi się dopiero po badaniach krwi, a nie na podstawie samego opisu objawów przez telefon.

Zapalenie trzustki u psa śmiertelność

Nie podajemy jednej liczby, bo w wiarygodnych źródłach jej nie ma: śmiertelność zależy od postaci i od tego, ile narządów zajęła choroba. Merck opisuje rokowanie w postaci łagodnej jako dobre, a w ciężkiej jako ostrożne, i wskazuje, co je pogarsza: hipotermię, kwasicę, hipokalcemię i niewydolność narządową. Wpływ opiekuna na tę statystykę sprowadza się do jednego: szybkości, z jaką pies trafi na kroplówkę.

Zapalenie trzustki u psa ile trwa leczenie

Ostry epizod leczony w szpitalu trwa zwykle kilka dób: do momentu, w którym pies przestaje wymiotować, jest nawodniony i je sam. Merck zaleca wyrównanie odwodnienia w ciągu 4 do 8 godzin i jak najwcześniejsze żywienie, więc pobyt kończy się wtedy, gdy oba warunki są spełnione. Dieta niskotłuszczowa zostaje na długo, a u psa z postacią przewlekłą praktycznie dożywotnio, z kontrolami lipazy.

Ostre zapalenie trzustki u psa

Postać ostra zaczyna się nagle, często po tłustym posiłku, i daje pełny zestaw objawów: wielokrotne wymioty, brak apetytu, silny ból brzucha, odwodnienie i osłabienie. To pacjent na płynoterapię dożylną, leczenie przeciwbólowe i przeciwwymiotne, czyli na hospitalizację. Merck podaje, że w ciężkiej postaci rokowanie jest ostrożne, a pogarszają je hipotermia, kwasica i hipokalcemia.

Przewlekłe zapalenie trzustki u psa

Postać przewlekła daje objawy słabsze i nawracające: okresowe wymioty, gorszy apetyt, chudnięcie, luźny stolec po tłustszym posiłku. Rozpoznanie opiera się na powtarzanych oznaczeniach lipazy trzustkowej i USG. Merck opisuje w przypadkach przewlekłych leczenie immunosupresyjne, a u kotów przywołuje badanie, według którego cyklosporyna była skuteczniejsza niż prednizolon. Dieta niskotłuszczowa jest tu podstawą, nie dodatkiem.

Zapalenie trzustki u psa przyczyny

Merck wymienia ciężką hiperlipidemię (trójglicerydy na ogół 500 mg/dl lub wyżej), predyspozycję rasową (sznaucer miniaturowy dramatycznie nadreprezentowany, częściej także york, cocker spaniel, jamnik, pudel), leki (m.in. bromek potasu, fenobarbital, L-asparaginaza, estrogeny, salicylany, azatiopryna, diuretyki tiazydowe), błąd dietetyczny i otyłość. U wielu psów przyczyny nie udaje się wskazać.

Zapalenie trzustki u psa leczenie

Leczenie jest objawowe i podtrzymujące: płyny dożylne (odwodnienie wyrównane w 4 do 8 godzin), leki przeciwbólowe, leki przeciwwymiotne i wczesne żywienie karmą o zawartości tłuszczu poniżej 20 g na 1 000 kcal. Merck zaznacza, że głodówkę stosuje się tylko przy niekontrolowanych wymiotach, a antybiotyki mają wątpliwą wartość i nie powinny być podawane rutynowo. U psa istnieje też substancja o warunkowej rejestracji FDA, fuzapladib, która w badaniu przyspieszała poprawę w ostrej postaci.

Antybiotyk na zapalenie trzustki u psa

Zwykle nie jest potrzebny. Merck pisze wprost, że antybiotyki mają w zapaleniu trzustki wątpliwą wartość i nie powinny być stosowane rutynowo, bo choroba jest jałowym zapaleniem, a nie zakażeniem. Lekarz sięga po nie tylko przy dowodach na powikłanie bakteryjne. Pies, który dostał sam antybiotyk bez płynów i leków przeciwwymiotnych, nie został wyleczony z zapalenia trzustki.

Zapalenie trzustki u psa wyniki krwi

Rozstrzyga lipaza trzustkowa: szybki test SNAP cPL, ilościowy Spec cPL albo lipaza DGGR. Cridge i wsp. podają czułość SNAP 91,5 do 94,1 proc. przy swoistości 71,1 do 77,5 proc., więc wynik ujemny oddala rozpoznanie, a dodatni wymaga potwierdzenia obrazem klinicznym i USG. Amylaza i zwykła lipaza mają, według Merck, ograniczoną przydatność. W biochemii patrzy się na wapń, potas, glukozę, nerki i wątrobę, bo od nich zależy rokowanie.

Zapalenie trzustki u kota objawy

U kota obraz jest bardziej podstępny. Merck wymienia brak apetytu, apatię, odwodnienie, spadek masy ciała, obniżoną temperaturę, wymioty, żółtaczkę, gorączkę i ból brzucha; na liście objawów Cornell wymiotów w ogóle nie ma. Kot, który drugą dobę nie je i jest zimny w dotyku, jest pacjentem pilnym, także dlatego, że głodzenie grozi u niego, według Cornell, poważną chorobą wątroby.

Zapalenie trzustki u kota rokowania

Merck podaje to samo co u psa: dobre w postaci łagodnej, ostrożne w ciężkiej. Cornell zaznacza, że nie ma jednego jednolicie skutecznego leczenia kociego zapalenia trzustki, a hospitalizacja trwa co najmniej kilka dni. Rokowanie zależy też od tego, czy chora jest tylko trzustka, czy również wątroba i jelita, bo u kotów te trzy narządy chorują często razem (triaditis).

Podwyższona lipaza u kota

Zależy, która lipaza. Zwykła lipaza z panelu biochemicznego ma, według Merck, ograniczoną przydatność, więc jej podwyższenie samo w sobie niewiele znaczy. Rozpoznanie opiera się na lipazie trzustkowej (fPL albo DGGR) zestawionej z objawami i USG. Cornell zaznacza, że fPLI wykonuje niewiele laboratoriów i wynik nie zawsze jest dostępny szybko, dlatego u kota, który nie je, leczenie podtrzymujące zaczyna się przed wynikiem.

Zapalenie trzustki u yorka

Yorkshire terrier jest w podręczniku Merck wymieniony wśród ras o zwiększonej częstości zapalenia trzustki, obok sznaucera miniaturowego, cocker spaniela, jamnika i pudla. U yorka z wymiotami i brakiem apetytu lipazę trzustkową oznacza się więc na początku diagnostyki, a nie na końcu. Mały pies odwadnia się szybciej niż duży, co dodatkowo skraca czas na decyzję o kroplówce.

Niewydolność trzustki u psa a zapalenie trzustki

To dwie różne choroby. Zapalenie trzustki to stan zapalny narządu, który boli i daje wymioty. Zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki to brak enzymów trawiennych: pies je dużo, chudnie i oddaje obfite, tłuste stolce. Rozpoznaje się ją innym badaniem (TLI), a leczy podawaniem enzymów do posiłków. Przewlekłe zapalenie może z czasem prowadzić do niewydolności, dlatego pies po epizodach zapalenia bywa badany w obu kierunkach.

Czy lekarz od trzustki ma państwową specjalizację

Tak, i to jest dobra wiadomość. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 września 2022 r. (Dz. U. 2022 poz. 1945) wymienia 19 obszarów, w których lekarz weterynarii może uzyskać tytuł specjalisty, a wśród nich choroby psów i kotów, czyli obszar obejmujący choroby wewnętrzne, w tym zapalenie trzustki. Gastroenterologii jako osobnego obszaru nie ma, ale tytuł specjalisty chorób psów i kotów jest tu realną wskazówką przy wyborze placówki.