Pies kuleje na przednią i tylną łapę: kulawizna u psa
Najwięcej mówi nie to, jak mocno pies kuleje, tylko która łapa i kiedy objaw się nasila. Nagraj psa idącego kłusem w twoją stronę i od siebie, bo w gabinecie pies zwykle chodzi wzorowo. Opisz objaw i miasto, a dopasowanie AI wskaże placówki z RTG i badaniem ortopedycznym.
Kulawizna u psa jest objawem, nie rozpoznaniem, a kierunek diagnostyki wyznaczają trzy rzeczy: która łapa, kiedy objaw się nasila i czy pies w ogóle stawia kończynę. Kulawizna tylnej łapy prowadzi najczęściej do kolana i bioder, czyli do zerwania więzadła krzyżowego, zwichnięcia rzepki albo dysplazji stawu biodrowego. Kulawizna przedniej łapy prowadzi do łokcia, do samej łapy i, u dużego psa w starszym wieku, do kości. Objaw najgorszy po wstaniu i rozchodzący się w ruchu to wzorzec zwyrodnieniowy, a objaw pojawiający się dopiero po spacerze to wzorzec przeciążeniowy. Brak piszczenia niczego nie wyklucza: psy znoszą ból przewlekły w milczeniu. Pies, który nie stawia łapy wcale, jedzie do lekarza tego samego dnia.
Kiedy kulawizna nie może poczekać do rana
Większość kulejących psów spokojnie doczeka do wizyty w ciągu dnia albo dwóch. Poniższe trzy sytuacje czekać nie mogą, bo w każdej z nich problemem nie jest już sam ból, tylko uszkodzenie, które pogłębia się z każdą godziną chodzenia.
Pies w ogóle nie stawia łapy
To czwarty stopień kulawizny i przy nagłym początku oznacza zwykle złamanie, zwichnięcie stawu albo pełne zerwanie więzadła. Nie podawaj nic przeciwbólowego przed wizytą: lek pozwoli psu obciążyć kończynę, a przy pęknięciu kości jest to najprostszy sposób na zamianę pęknięcia w pełne złamanie z przemieszczeniem.
Łapa jest wykrzywiona, puchnie albo widać ranę
Nienaturalne ustawienie kończyny, szybko narastający obrzęk i rana z odsłoniętą kością to wskazania do natychmiastowego wyjazdu. Złamanie otwarte jest ponadto zakażone od pierwszej minuty, więc liczy się czas do opracowania chirurgicznego, a nie tylko do złożenia kości.
Pies nie kuleje, tylko ciągnie tylne łapy
Jeśli pies szoruje pazurami po ziemi, zawija łapę na grzbietową stronę albo tylny zad zaczyna mu się chwiać, to nie jest kulawizna ortopedyczna, tylko obraz neurologiczny, najczęściej związany z kręgosłupem. Przy nasilaniu się w ciągu godzin czas do zabiegu przekłada się wprost na rokowanie.
Po godzinach i w weekendy pomocne są placówki zebrane przy całodobowym dyżurze weterynaryjnym. Jadąc, zadzwoń wcześniej i powiedz, że pies nie obciąża kończyny po urazie: taki pacjent zwykle od razu dostaje lek przeciwbólowy podany przez lekarza i idzie na zdjęcie poza kolejnością.
Przyczyny kulawizny u psa: osiem rozpoznań i jak je odróżnić
Badanie ortopedyczne polega w praktyce na przypisaniu pacjenta do jednego z poniższych wierszy. Rozstrzyga zwykle nie nasilenie objawu, tylko zestaw trzech informacji: która kończyna, w jakim wieku i rasie jest pies oraz jak objaw zachowuje się w czasie. Dlatego pierwsze pytania w gabinecie brzmią nie o ból, tylko o to, kiedy się zaczęło i co pies wtedy robił.
| Przyczyna | Która łapa | Jak przebiega | Typowy pacjent | Co rozstrzyga |
|---|---|---|---|---|
| Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego | Tylna | Albo nagle, w czasie zabawy lub skoku, albo powoli narastająco przez tygodnie przy zerwaniu częściowym. Pies siada krzywo, z nogą wysuniętą w bok, i ma trudność z wstawaniem. | Najczęściej psy średnie i duże w wieku średnim, także z nadwagą. Wyższa zapadalność u rottweilerów, nowofundlandów, labradorów, mastifów, akit i bernardynów. | Objaw szuflady przedniej albo test kompresji piszczeli, przy zerwaniu częściowym zwykle w sedacji. RTG kolana pokazuje wysięk i zmiany zwyrodnieniowe. |
| Zwichnięcie rzepki | Tylna | Bardzo charakterystyczny: pies w biegu na chwilę podkurcza tylną łapę, przeskakuje na trzech nogach kilka kroków, po czym prostuje nogę i biegnie dalej jak gdyby nic. Wraca falami. | Klasycznie małe rasy: york, chihuahua, pomeranian, maltańczyk, pudel miniaturowy. Bywa też u ras dużych. Często obustronne. | Badanie palpacyjne kolana i przypisanie stopnia od 1 do 4 według skali Singletona. RTG ocenia ustawienie kości i zmiany zwyrodnieniowe. |
| Dysplazja stawów biodrowych | Tylna, często obie | Kulawizna startowa: najgorzej po wstaniu i po odpoczynku, rozchodzi się po kilku minutach. Chód kołyszący, tak zwany króliczy skok, niechęć do schodów i do wskakiwania do auta. | Psy ras dużych, objawy potrafią zacząć się już w okresie wzrostu, ale częściej ujawniają się z wiekiem wraz z chorobą zwyrodnieniową stawów. | RTG w ułożeniu wystandaryzowanym, u młodego psa zwykle w sedacji, bo napięte mięśnie zmieniają obraz stawu. |
| Dysplazja łokcia | Przednia | Kulawizna, która zaczyna się w okresie wzrostu i nasila po wysiłku. Pies odstawia łokieć na bok i skraca wykrok. Około 69 procent pacjentów rozpoznaje się do drugiego roku życia. | Rosnące psy ras dużych i olbrzymich. Najczęstsza postać to fragmentacja przyśrodkowego wyrostka dziobiastego, odpowiadająca za około 65 procent przypadków. | RTG w kilku projekcjach, ale rozstrzyga tomografia komputerowa: ma udowodnioną przewagę nad zdjęciem w wykrywaniu drobnych fragmentów. |
| Uraz łapy, pazura lub opuszki | Dowolna | Nagła kulawizna w czasie spaceru albo tuż po nim, zwykle bardzo wyraźna, często z całkowitym odstawieniem łapy. Pies uporczywie liże jedno miejsce. | Każdy pies. Najczęściej: rozcięta opuszka, kolec lub ość między palcami, złamany albo wyrwany pazur, oparzenie rozgrzanym asfaltem, przemarznięta sól drogowa zimą. | Dokładne obejrzenie łapy, także między palcami i pod pazurami. To jedyna przyczyna z tej tabeli, którą opiekun czasem znajdzie sam w domu. |
| Zapalenie kości długich | Zmienna, wędrująca | Objaw rozpoznawczy: kulawizna PRZESKAKUJE z łapy na łapę w odstępie dni lub tygodni. Epizody są ostre i cykliczne, między nimi pies bywa zupełnie zdrowy. | Młode, szybko rosnące psy ras dużych i olbrzymich, typowo między 6 a 16 miesiącem życia. Podejrzewa się podłoże genetyczne u owczarków niemieckich. | Ucisk trzonu kości długiej wywołuje wyraźną bolesność. RTG pokazuje charakterystyczne zagęszczenia w jamie szpikowej. Choroba mija sama z dojrzałością kostną. |
| Choroba zwyrodnieniowa stawów | Dowolna, zwykle kilka | Sztywność po wstaniu i po dłuższym leżeniu, która rozchodzi się w ruchu, oraz gorsza tolerancja długiego spaceru. Nasila się w chłodne i wilgotne dni. Narasta miesiącami. | Psy starsze, a także młodsze po przebytym urazie albo z nieleczoną dysplazją. Nadwaga wyraźnie przyspiesza przebieg. | Badanie ortopedyczne z oceną zakresu ruchu i trzeszczeń plus RTG. Ważne, żeby nie poprzestać na rozpoznaniu wieku i nie przeoczyć innej, leczalnej przyczyny. |
| Nowotwór kości | Najczęściej przednia | Kulawizna, która narasta i nie reaguje na odpoczynek, często z bolesnym, twardym zgrubieniem tuż nad nadgarstkiem albo w okolicy barku. Ból bywa bardzo silny, także nocą. | Psy ras dużych i olbrzymich stanowią 77,8 procent pacjentów. Kończyna piersiowa to 64,2 procent lokalizacji, kość ramienna sama w sobie 20,9 procent. | RTG kończyny. To jest powód, dla którego uporczywej kulawizny u dużego, starszego psa nie obserwuje się tygodniami. |
Tabela celowo nie zawiera kolumny z leczeniem. Przy każdej z tych ośmiu pozycji leczenie wygląda inaczej, a kilka z nich wyklucza się wzajemnie: odpoczynek, który wyleczy stłuczenie, jest stratą czasu przy nowotworze kości i pogarsza rokowanie przy niestabilnym kolanie. To jest właśnie powód, dla którego kulawizny nie da się leczyć objawowo, zanim wiadomo, z czego wynika.
Pies kuleje na tylną łapę: co się za tym najczęściej kryje
Kulawizna tylnej łapy prowadzi w większości przypadków do kolana albo do biodra, a rozstrzyga między nimi wielkość psa i tempo, w jakim objaw się pojawił.
Zerwanie więzadła krzyżowego
To jedna z najczęstszych przyczyn kulawizny tylnej kończyny u psa. Klasyczny obraz to średni lub duży pies, który zatrzymał się w czasie zabawy i od tej pory oszczędza nogę, siada krzywo z łapą wysuniętą w bok i ma kłopot ze wstawaniem. Bywa też przebieg powolny, kiedy więzadło rwie się stopniowo i kulawizna narasta tygodniami z okresami poprawy.
Rozpoznanie stawia się na podstawie objawu szuflady przedniej albo testu kompresji piszczeli. Przy zerwaniu częściowym i przewlekłym potrzebna bywa lekka sedacja, bo napięty mięsień potrafi ustabilizować kolano na tyle, że test wyjdzie fałszywie ujemny. Po leczeniu operacyjnym istotną poprawę obserwuje się u 85 do 90 procent pacjentów.
Warto znać jedną liczbę: u 40 do 60 procent psów, które zerwały więzadło w jednym kolanie, dochodzi z czasem do tego samego w drugim, typowo w ciągu 12 do 18 miesięcy. Kontrola masy ciała i rozsądne obciążanie drugiej nogi nie są więc drobiazgiem.
Zwichnięcie rzepki
Jeśli mały pies w biegu na moment podkurcza tylną łapę, przeskakuje kilka kroków na trzech nogach, a potem prostuje nogę i biegnie dalej jakby nic się nie stało, to jest podręcznikowy obraz zwichnięcia rzepki. Objaw wraca falami i między epizodami pies jest zupełnie sprawny, dlatego bywa latami bagatelizowany.
W badaniu przypisuje się stopień od 1 do 4. Stopień 1 oznacza, że rzepkę da się zwichnąć ręcznie, ale wraca sama. Przy stopniu 2 przemieszcza się łatwiej i daje okresową kulawiznę. Stopień 3 to rzepka trwale zwichnięta, którą można odprowadzić ręcznie, a stopień 4 to zwichnięcie trwałe i nieodprowadzalne.
Leczenie operacyjne rozważa się najczęściej od stopnia 2 wzwyż. Nawrót po zabiegu dotyczy 6 do 11 procent pacjentów przy stopniach 2 i 3 oraz 14 do 36 procent przy stopniu 4, co dobrze pokazuje, dlaczego nie warto czekać, aż stopień urośnie.
Dysplazja stawów biodrowych
Biodra dają obraz inny niż kolano: zwykle obustronny, narastający i najgorszy po wstaniu. Pies kołysze zadem, biegnie tak zwanym króliczym skokiem z obiema tylnymi łapami naraz, niechętnie wchodzi po schodach i przestaje sam wskakiwać do samochodu. Ponieważ objaw jest symetryczny, opiekunowie często nie widzą kulawizny, tylko opisują psa jako zmęczonego albo leniwego.
Rozstrzyga zdjęcie RTG w wystandaryzowanym ułożeniu, u młodego psa zwykle w sedacji, bo napięte mięśnie zmieniają wzajemne ustawienie głowy kości udowej i panewki na tyle, że ocena staje się niemiarodajna. Zakres badań obrazowych opisaliśmy przy diagnostyce obrazowej psa i kota.
Pies kuleje na przednią łapę: od opuszki po kość
Przednia łapa niesie u psa około 60 procent masy ciała, więc kulawizna bywa tu bardziej rzucająca się w oczy niż z tyłu. Rozpiętość przyczyn jest jednak ogromna: od kolca w opuszce, który wyjmiesz pęsetą, po rozpoznanie, przy którym liczy się każdy tydzień.
Sprawdź najpierw łapę
Rozwiń palce i obejrzyj przestrzenie międzypalcowe, opuszki i pazury. Kolec, ość, odłamek szkła, złamany albo wyrwany pazur i rozcięta opuszka to najczęstsze przyczyny nagłej kulawizny, a jednocześnie jedyne, które opiekun bywa w stanie znaleźć sam. Latem dochodzi oparzenie rozgrzanym asfaltem, zimą podrażnienie solą drogową.
Młody pies dużej rasy: łokieć
Kulawizna, która zaczyna się w okresie wzrostu i nasila po wysiłku, u psa rasy dużej lub olbrzymiej to przede wszystkim dysplazja łokcia. Około 69 procent pacjentów rozpoznaje się do drugiego roku życia, a najczęstszą postacią jest fragmentacja przyśrodkowego wyrostka dziobiastego, odpowiadająca za około 65 procent przypadków.
Łokieć: zdjęcie bywa za mało
Tomografia komputerowa ma udowodnioną przewagę nad RTG w wykrywaniu zmian przyśrodkowego przedziału łokcia. To ważne w praktyce: prawidłowe zdjęcie nie wyklucza dysplazji łokcia u młodego psa z typowym wywiadem, więc przy utrzymujących się objawach warto dopytać o TK albo o artroskopię.
Starszy pies dużej rasy: kość
Kostniakomięsak to ponad 80 procent nowotworów kości u psa, a 77,8 procent pacjentów to psy ras dużych i olbrzymich. Kończyna piersiowa stanowi 64,2 procent lokalizacji. Uporczywa kulawizna z twardym, bolesnym zgrubieniem nad nadgarstkiem albo w okolicy barku jest wskazaniem do RTG, a nie do kolejnych dwóch tygodni obserwacji.
Szczeniak kuleje na przednią łapę i po tygodniu na inną
Kulawizna, która przeskakuje z łapy na łapę u szybko rosnącego psa dużej rasy między 6 a 16 miesiącem życia, to najczęściej zapalenie kości długich. Epizody są ostre i cykliczne, ucisk trzonu kości wyraźnie boli, a między nawrotami pies bywa zupełnie zdrowy. Podejrzewa się podłoże genetyczne u owczarków niemieckich. Dobra wiadomość jest taka, że choroba sama się ogranicza i ustępuje wraz z dojrzałością kostną, choć epizody potrafią wracać przez kilka miesięcy. Zła jest taka, że wygląda dokładnie jak kilka rzeczy, które same nie miną, więc pierwsze rozpoznanie stawia się na zdjęciu, a nie w domu.
Pies kuleje po wstaniu, po spacerze albo nagle: co znaczy każdy wzorzec
To jest informacja, którą tylko ty możesz przynieść do gabinetu, bo lekarz widzi psa przez kwadrans, a ty widzisz go cały dzień. Kiedy dokładnie objaw jest najgorszy, zawęża rozpoznanie mocniej niż samo nasilenie kulawizny.
| Kiedy pies kuleje | Nazwa wzorca | Co najczęściej oznacza | Jak pilne |
|---|---|---|---|
| Kuleje po wstaniu i po odpoczynku, rozchodzi się po kilku minutach | Kulawizna startowa | Najbardziej typowy wzorzec choroby zwyrodnieniowej stawów i dysplazji bioder. Staw sztywnieje w bezruchu, a ruch rozgrzewa i nawilża go maziówką. Im starszy pies i im dłużej to trwa, tym pewniejsze rozpoznanie. | Nie jest pilne, ale nie jest też normalnym starzeniem. Wizyta planowa. |
| Kuleje dopiero po spacerze albo po zabawie, rano jest w porządku | Kulawizna powysiłkowa | Wzorzec typowy dla dysplazji łokcia u młodego psa i dla zerwania częściowego więzadła krzyżowego u psa dorosłego. Struktura wytrzymuje spokojny chód, ale nie wytrzymuje obciążenia. | Wizyta w ciągu kilku dni, zwłaszcza jeśli powtarza się po każdym dłuższym wyjściu. |
| Zaczęło się nagle, w trakcie biegu albo skoku | Kulawizna urazowa | Zerwanie więzadła krzyżowego, naderwanie mięśnia, skręcenie, złamanie albo uraz łapy. U małego psa nagłe podkurczenie tylnej łapy w biegu to najczęściej zwichnięcie rzepki. | Jeśli pies stawia łapę, wizyta w ciągu doby. Jeśli nie stawia jej wcale, jedź od razu. |
| Kuleje raz na jedną łapę, raz na drugą | Kulawizna wędrująca | U szczeniaka dużej rasy prawie zawsze zapalenie kości długich. U psa dorosłego trzeba pomyśleć o zapaleniu wielostawowym i o chorobach odkleszczowych, zwłaszcza jeśli towarzyszy jej gorączka i apatia. | Wizyta w ciągu kilku dni. Z gorączką w ciągu doby. |
| Kuleje coraz mocniej mimo odpoczynku, tydzień po tygodniu | Kulawizna postępująca | Najbardziej niepokojący wzorzec z całej tabeli, bo odpoczynek pomaga niemal wszystkim urazom miękkim. Kulawizna, która nie reaguje na ograniczenie ruchu, wymaga zdjęcia, szczególnie u dużego psa w średnim i starszym wieku. | Wizyta z RTG, bez dalszej obserwacji. |
Pies kuleje, ale nie piszczy i biega normalnie
To zdanie pada w gabinetach codziennie i prawie zawsze oznacza to samo: opiekun szuka potwierdzenia, że skoro pies nie krzyczy, to nic mu nie jest. Niestety brak wokalizacji nie mówi nic o natężeniu bólu przewlekłego. Pies piszczy przy bólu nagłym i przeszywającym, na przykład gdy nadepniesz mu na łapę. Ból stawu, który boli od pół roku, znosi w milczeniu, bo do niego przywykł, a przywykł do niego, bo nie miał wyboru.
Znacznie lepszym miernikiem jest zachowanie. Pies, który przestał sam wskakiwać na kanapę, zaczął wybierać dłuższą drogę zamiast schodów, kładzie się z trudem albo przestał się bawić po dziesięciu minutach, mówi o bólu wyraźniej niż jakiekolwiek piszczenie. Drugi wiarygodny miernik to stopień odciążenia łapy, i właśnie po to używa się skali obok.
Nagraj psa telefonem, jak idzie kłusem prosto na ciebie i prosto od ciebie, na twardym, równym podłożu. Przy kulawiźnie przedniej łapy głowa idzie w górę, gdy pies obciąża chorą kończynę. Przy kulawiźnie tylnej opada zad po stronie zdrowej. Na filmie widać to znacznie lepiej niż na żywo, a w gabinecie pies zwykle chodzi wzorowo, bo jest podekscytowany.
Skala od 0 do 4 używana w badaniu ortopedycznym
Bez kulawizny
Chód symetryczny, głowa nie kiwa, zad nie opada asymetrycznie.
Lekka, pies obciąża łapę
Widać ją zwykle dopiero w kłusie i na twardym podłożu. To ten stopień, który opiekunowie opisują jako "kuleje, ale biega".
Umiarkowana, okresowo odstawia łapę
Pies obciąża kończynę, ale co jakiś czas jej nie stawia, zwłaszcza gdy przyspieszy albo skręci.
Ciężka, zasadniczo nie obciąża łapy
Pies dotyka nią podłoża tylko na chwilę i z przerwami, resztę czasu chodzi na trzech nogach.
W ogóle nie obciąża łapy
Kończyna nie dotyka ziemi wcale. To jest stopień, przy którym nie obserwuje się, tylko jedzie.
Skala przydaje się nie tylko lekarzowi. Jeśli zapiszesz stopień w dniu pierwszej wizyty, po dwóch tygodniach leczenia będziesz mieć konkretny punkt odniesienia zamiast wrażenia, że chyba jest trochę lepiej.
Domowe sposoby na kulawiznę u psa: co pomaga, a co szkodzi
Uczciwa odpowiedź jest krótka: domowy sposób na kulawiznę jest w zasadzie jeden i jest nim ograniczenie ruchu. Reszta listy, którą znajdziesz w internecie, w najlepszym razie nic nie zmienia, a w kilku punktach kończy się drugą chorobą na dodatek do pierwszej.
Co faktycznie ma sens
- Ograniczenie ruchu na kilka dni. Krótkie wyjścia wyłącznie na smyczy, żadnego biegania, aportu, skakania i schodów. To jedyna interwencja domowa, która realnie leczy urazy tkanek miękkich, i jednocześnie test diagnostyczny: uraz lekki wyraźnie odpuszcza po 2 do 5 dniach.
- Obejrzenie łapy. Palce rozwinięte, opuszki, przestrzenie międzypalcowe, pazury. Kolec, ość i pęknięty pazur bywają całą chorobą.
- Nagranie chodu. Kłus, twarde podłoże, ujęcie z przodu i z tyłu. Jeden krótki film oszczędza czasem całą wizytę.
- Zamiana obroży na szelki i kontrola masy ciała. Przy schorzeniach stawów nadwaga jest czynnikiem, na który masz największy wpływ i który działa codziennie.
- Podłoże, po którym pies chodzi w domu. Panele i terakota to najgorszy wybór dla psa z niestabilnym kolanem albo chorymi biodrami. Dywaniki na trasie do miski i do drzwi kosztują niewiele, a wyraźnie zmniejszają liczbę poślizgnięć.
Czego nie robić
- Nie podawaj ludzkich leków przeciwbólowych. Ibuprofen ma u psa bardzo wąski margines bezpieczeństwa: 8 do 16 mg na kilogram dziennie wywołuje nadżerki i owrzodzenia żołądka, 100 do 125 mg na kilogram jednorazowo daje wymioty i biegunkę, 175 do 300 mg na kilogram prowadzi do niewydolności nerek, a powyżej 400 mg na kilogram do drgawek i śpiączki.
- Paracetamol jest osobnym zagrożeniem, zwłaszcza dla kota. Koty mają niską aktywność transferazy glukuronylowej, więc nie potrafią sprząc tego leku i zatruwają się przy 40 do 50 mg na kilogram, a część już przy 10 mg na kilogram. Methemoglobinemia rozwija się w ciągu kilku godzin: pojawia się osłabienie, obrzęk pyska i łap, sinica i brunatne dziąsła. Co robić po połknięciu leku, opisaliśmy przy zatruciu u psa.
- Nie podawaj psich leków przeciwbólowych z poprzedniej choroby przed wizytą. Lek maskuje kulawiznę, przez co badanie ortopedyczne traci wartość, a przy pęknięciu kości pozwala psu obciążyć łapę i zamienić pęknięcie w złamanie z przemieszczeniem.
- Nie masuj i nie rozciągaj łapy na siłę. Dopóki nie wiesz, czy w środku nie ma pęknięcia albo niestabilnego stawu, ruch bierny może zaszkodzić. Rehabilitacja jest bardzo skuteczna, ale zaczyna się po rozpoznaniu, nie przed nim.
- Nie czekaj miesiąca, żeby zobaczyć, czy przejdzie. Przy urazie miękkim tydzień wystarczy, żeby zobaczyć poprawę. Przy nowotworze kości i przy niestabilnym kolanie miesiąc obserwacji to miesiąc, w którym rokowanie się pogarsza.
Jak rozpoznaje się przyczynę kulawizny u psa
Wizyta ortopedyczna ma powtarzalny przebieg i warto go znać, choćby po to, żeby wiedzieć, czego oczekiwać i dlaczego lekarz może zaproponować sedację u psa, który przecież spokojnie stoi.
Obserwacja chodu
Ocena psa w stępie i w kłusie, z przodu, z tyłu i z boku, na twardym podłożu. Tu przypisuje się stopień kulawizny od 0 do 4. Jeśli pies w gabinecie nie kuleje, decyduje twoje nagranie, dlatego warto je mieć.
Badanie palpacyjne i ortopedyczne
Systematyczne obmacanie obu kończyn, ocena zakresu ruchu, trzeszczeń, obrzęku i zaniku mięśni, oraz testy celowane: szuflada przednia, kompresja piszczeli, ocena rzepki, ucisk trzonów kości długich.
Sedacja, jeśli jest potrzebna
Nie po to, żeby pies był grzeczny, tylko żeby mięśnie się rozluźniły. Napięty mięsień potrafi ustabilizować kolano na tyle, że test na więzadło wyjdzie fałszywie ujemny, a biodra ustawią się w pozycji, która zafałszuje zdjęcie.
Badania obrazowe
RTG w kilku projekcjach jest podstawą. Przy podejrzeniu dysplazji łokcia rozstrzyga tomografia komputerowa, bo ma udowodnioną przewagę nad zdjęciem w wykrywaniu drobnych fragmentów. USG ocenia ścięgna i mięśnie, a nie kości.
Kiedy zwykły gabinet, a kiedy ortopeda
Pierwsza wizyta może odbyć się w każdej placówce, która ma RTG, i w większości przypadków to wystarczy: uraz łapy, stłuczenie, zapalenie kości długich i pierwsza ocena stawów nie wymagają specjalisty. Do ortopedy weterynaryjnego kieruje się wtedy, gdy w grę wchodzi zabieg: niestabilne kolano, zwichnięcie rzepki od stopnia 2, dysplazja łokcia wymagająca artroskopii, złamanie wymagające zespolenia albo kulawizna, której nie udało się wyjaśnić po pierwszym komplecie badań.
Co dzieje się po zabiegu
Przy schorzeniach ortopedycznych sam zabieg to zwykle połowa drogi. Druga połowa to kontrolowany powrót do obciążania kończyny, odbudowa masy mięśniowej uda i praca nad wzorcem chodu, bo pies, który przez pół roku oszczędzał nogę, nie zacznie jej używać tylko dlatego, że przestała boleć. Jak wygląda ta część i czego od niej oczekiwać, opisaliśmy przy rehabilitacji i fizjoterapii psa.
Kulawizna u psa: pytania
Brak piszczenia nie wyklucza bólu i jest to jedno z najczęstszych nieporozumień w ortopedii psów. Pies wokalizuje przy bólu nagłym i ostrym, natomiast ból przewlekły, na przykład przy zwyrodnieniu stawu albo zerwaniu częściowym więzadła, znosi w milczeniu. Wiarygodnym miernikiem jest to, jak bardzo pies odciąża łapę, a nie to, czy piszczy.
To zwykle kulawizna pierwszego stopnia, czyli lekka, i sama w sobie nie jest stanem nagłym. Nie znaczy jednak, że nie ma przyczyny: dokładnie tak zaczyna się zerwanie częściowe więzadła krzyżowego i dysplazja łokcia. Jeśli utrzymuje się dłużej niż trzy do pięciu dni albo wraca po każdym dłuższym spacerze, potrzebne jest badanie ortopedyczne.
Kulawizna, która jest najgorsza w pierwszych krokach po wstaniu i rozchodzi się w ciągu kilku minut, nazywa się kulawizną startową i najczęściej oznacza chorobę zwyrodnieniową stawów albo dysplazję bioder. Staw sztywnieje w bezruchu i potrzebuje ruchu, żeby się rozgrzać. U starszego psa to bardzo typowy obraz, ale nie jest to normalne starzenie i da się z tym dużo zrobić.
Najpierw obejrzyj łapę: opuszki, przestrzenie między palcami i pazury, bo rozcięcie, kolec i złamany pazur to najczęstsze i najłatwiejsze do znalezienia przyczyny. Jeśli łapa jest czysta, ogranicz ruch do krótkich spacerów na smyczy. Kulawizna przedniej łapy u dużego psa w średnim lub starszym wieku, zwłaszcza z bolesnym zgrubieniem nad nadgarstkiem, wymaga RTG, a nie obserwacji.
Realny domowy sposób jest jeden i jest to ograniczenie ruchu: krótkie wyjścia na smyczy, żadnego biegania, skakania i schodów przez kilka dni. Pomaga też obejrzenie łapy i zdjęcie obroży na rzecz szelek, jeśli pies ciągnie. Nie podawaj psu ludzkich leków przeciwbólowych: ibuprofen uszkadza u psa żołądek już przy 8 do 16 mg na kilogram, a nerki przy 175 do 300 mg na kilogram.
Nie. Ibuprofen ma u psa bardzo wąski margines bezpieczeństwa: 8 do 16 mg na kilogram dziennie wywołuje nadżerki żołądka, 175 do 300 mg na kilogram niewydolność nerek, a powyżej 400 mg na kilogram drgawki i śpiączkę. Paracetamol jest szczególnie groźny dla kotów, u których objawy pojawiają się już przy 40 do 50 mg na kilogram, a u części zwierząt przy 10 mg na kilogram.
Lekki uraz mięśniowy albo stłuczenie ustępuje zwykle w ciągu 2 do 5 dni ograniczonego ruchu. Jeśli kulawizna utrzymuje się dłużej niż tydzień, wraca po każdym powrocie do normalnych spacerów albo nasila się mimo odpoczynku, to nie jest już uraz, który minie sam, i potrzebne jest badanie ortopedyczne z RTG.
Kulawizna, która pojawia się dopiero po wysiłku, wskazuje na strukturę wytrzymującą spokojny chód, ale nie obciążenie. U młodego psa dużej rasy to typowy obraz dysplazji łokcia, u psa dorosłego zerwania częściowego więzadła krzyżowego. Wyklucz najpierw rzeczy proste: starty pazur, kolec w opuszce, oparzenie rozgrzanym asfaltem latem, sól drogowa zimą.
W badaniu ortopedycznym używa się skali od 0 do 4. Stopień 0 to brak kulawizny, stopień 1 kulawizna lekka z pełnym obciążaniem łapy, stopień 2 umiarkowana z okresowym odstawianiem kończyny, stopień 3 ciężka, przy której pies obciąża łapę tylko krótko i z przerwami, a stopień 4 oznacza, że kończyna w ogóle nie dotyka ziemi.
Jedź natychmiast, jeśli pies w ogóle nie stawia łapy, kończyna jest wykrzywiona lub nienaturalnie ustawiona, widać ranę z odsłoniętą kością, łapa szybko puchnie, albo doszło do upadku z wysokości lub potrącenia. Osobnym sygnałem jest pies, który nie tyle kuleje, co ciągnie tylne łapy albo szoruje pazurami: to obraz neurologiczny, nie ortopedyczny, i liczy się w nim czas.
Znajdź gabinet, który zbada tę łapę
Kulawizna, która trwa dłużej niż tydzień albo wraca po każdym spacerze, rozstrzyga się badaniem ortopedycznym i zdjęciem RTG, a nie kolejnym tygodniem obserwacji. Opisz objaw, wiek i rasę psa oraz miasto, a dopasowanie AI wskaże placówki z pracownią obrazową i ortopedą. Bez fałszywych ocen i bez prowizji za pacjenta.